Jeugd wil geen verwoeste toekomst

Volgens de oude wijsgeer Jan Terlouw moet de jeugd in opstand komen. In opstand tegen de vervuiling. Van lucht, voedsel en oceaan. En de jeugd komt in opstand. Het begint te dagen, eindelijk. Ik zag een foto van een protestbetoging bij de Tweede Kamer. “Jullie verwoesten onze toekomst”, stond er op een spandoek. Kernachtige en beklemmende tekst. Van de oude garde valt niets te verwachten. De vrijemarkteconomie regeert. Als Nederland één dag geen vlees eet, blijven er 500.000 dieren leven, volgens Wakker Dier.

Ik snakte naar de opstandige jeugd van Altena. Ik snakte naar jong politiek talent. Ik snakte naar frisse ideeën. Naar wervelende ideeën. Naar stormachtige ideeën. Nee, ik vermoord geen tradities. Ik vermoord geen families. Ik vermoord geen landschap, vergezichten. We moeten Altena uitmesten. We moeten als de wiedeweerga onttegelen en vergroenen. We moeten de drugsgolf keren. Politiek jong talent in Altena bestaat! Godzijdank. Ik keek in de ogen van Hanno van Baast, Arie de Fijter, Jori Colijn, Alice van der Schee, Fenneke Snippe, Rieka Verbeek, Sanne Muijs, Jacco de Waal, Rik van der Pluijm en Koen de Keijzer. Allen begaan met de toekomst van Altena. De hoop van Altena in bange dagen. Ik hoorde en zag dat het goed was…

www.radioafm.nl uitzending gemist Altena Alternatief Politiek 3 oktober.

Het geblaat in Altena en het moordend tempo van de Chinezen

De Altena Verkiezingsrace. Alleen maar lichtpunten. CU Altena wil nondeju vergroenen. Jezus Leeft Altena wil de lokale kerken en de moslims oorwassen. Progressief Altena (GL, D66, PvdA) heeft alleen maar groene wensen en wensjes. “De wereld is over 50 jaar onleefbaar, zelfs Woerkum-vesting, als we zo doorgaan’’, toeterde lijsttrekker Paula Jorritsma in mijn radio-oor. Dat heeft ze vast gehoord tijdens het food-event van Fientje Baks, ik bedoel Altena Kennispoort. Het kapitalistische systeem is verrot… De VVD-marktwerking-religie fataal. We hebben een nieuwe Verlichting nodig.

Progressief Altena blaast groen in de micro. Foto Radio A-FM

Ik las met rode oortjes het verkiezingsprogramma van Progressief Altena. (Had de helft korter gemoeten). Ik miste een Werkendamse stemmentrekker. Ze willen geen geklaag maar een inspiratieapp: Mijn.Altena. Ze willen muggen en muizen op natuurlijke wijze bestrijden. Ze willen windenergie bevorderen… Christian Alderliesten stortte zich op de arbeidsmigranten. Hij zei dat al sinds 2012 onderzoek naar huisvesting van arbeidsmigranten wordt aanbevolen. Daadkracht nul-komma-nul. We tasten in het duister. Bol.com koopt huizen en jaagt er Polen, Bulgaren en Roemenen in. Die werken dag en nacht. Bijstand-Nederlanders willen om half vijf naar de spruiten… Good-old Kees de Waal eindigde met een gedicht. Ik begreep het niet, maar mensen zijn soms dommer dan dieren, bedoelde hij.

Ik bezocht het interessante event Altena Energieneutraal. Een meneer van Ameland vertelde dat ze drie ambtenaren (omgerekend naar Altena 20 ambtenaren) hebben die huis-aan-huis energiebesparing preken. Zonder preken heeft Altena 21 windmolens en 300 hectare zonneweiden nodig, volgens de cowboys van Altenatuur. We moeten onze welvarende borst natmaken. Oeverloos blaten neigt naar domheid. Die spaarbekkens (1000 hectare!) moeten in moordend tempo belegd worden met zonnepanelen. Huppekee!

Ik zag Tegenlicht van de VPRO (23 september) over de toekomst. De Chinezen zijn in een moordend, moordend, moordend tempo bezig om te vergroenen. Ze beleggen zelfs meren met zonnepanelen. Pats boem! De stad Malmö in Zweden is een proeftuin voor energieneutraal wonen. Ga kijken, Altena-ambtenaren. Go!

 

De stille revolutie in Altena

Niet te geloven! Den Bosch beschouwde het Land van Heusden en Altena jarenlang als onhandelbare klei met dwarse boeren, zelfs niet gevoelig voor subsidie. Nu wordt Altena alom geprezen dankzij de samenwerking tussen boeren en natuurliefhebbers.

De pioniers: vlnr Peter van Houweling, Fien Bakker, Riet de Graaf, Minette Straver en Bastiaan Snoek. Foto’s Piet Hartman

Dat hoorde ik tijdens het 12,5 jubileum van de Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch bij voorzitter Minette Straver – van de Wetering (prachtig blauw jurkje) in Babyloniënbroek, de mysterieuze plek waar de spraakverwarring begon, maar waar na het schurend ongemak de verbinding regeert. Een stille revolutie tussen de dijken. Hoezo? Ik vroeg het aan great communicator en melkveehouder Meeuwis Millenaar uit Dussen die stond te glimmen tussen de boeruhhh. Meeuwis dacht even na, nipte aan een wijntje en had het over een paar kartrekkers, idealisten, gekkies. Het scheelt een slok op een borrel dat Altena geen last heeft van intensieve veeteelt. Mest wás de god van de landbouw.

Schrijver en boerenzoon Chris de Stoop uit Antwerpen beklom het podium. De volle stal luisterde geschrokken naar zangerige zinnen uit zijn boek Dit is mijn hof. De nieuwe Belgische elite pest (om de haven van Antwerpen uit te breiden) boeren weg en legt nieuwe wildernis aan. De nieuwe heilige koe…

Schrijver Chris de Stoop op stal.

De hoeve van de familie De Stoop staat nog in de Zaligempolder, maar vraag niet hoe. Nee, dan was de ontpoldering van de Noordwaard andere koek. Boeren moeten leven dankzij eerlijke prijzen, maar vogels, bijen (358 soorten) en bloemen ook. Enneh… Er is niks mis met nostalgie! De nieuwe tijdgeest begint in Altena. Al 150 natuurvriendelijke boeren doen mee op 750 hectare.

Ik vond het ook fijn om mee te doen. Zomergasten in Altena was een samenwerkingsverband van de ANV en Woerkums Literair Café. Het bleef nog lang onrustig in Broek.

Boeren op doodlopend land

Ik mag graag tussen boeren vertoeven. Ademloos luister ik altijd naar hun belevenissen. De manier waarop ze over trekkers, aardappels, bieten en koeien vertellen. Een biet is geen hersenloze biet. Een koe is geen dom blondje. Teder en gevoelig zijn ze dan. Zo praten ze niet over hun vrouw.

,,Maar over tien jaar zijn er geen boeren meer. Boerenzoons doen liever iets anders, boerenbedrijven zijn niet te betalen, boeren zijn geen baas meer op eigen erf”, zei een Biesbosch-boer tegen me. Knuffeldier Yvon Jaspers (Onze Boerderij) stemde ook al niet vrolijk. Een huilende boerin vertelde dat ze koeien moest ruimen (mestregels) waardoor ze failliet dreigde te gaan. Het raakte me. Schaalvergroting is een doodlopende weg. MKZ-crisis, Q-koorts, vogelgriep, varkenspest. Toen de boerinnen Minette Straver en Josien Boll van de Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch een toneelstuk over het boerenleven arrangeerden, was ik er als de kippen bij. Op een weiland te Babyloniënbroek stond een tent van toneelgroep Jan Vos. Het stuk heette ‘Koning van het grasland’ en daar was geen woord Spaans bij. ,,Boeren hebben de neiging emoties te onderdrukken, maar die moeten we juist bespreekbaar maken”, vertelde Minette aan de keukentafel.

De dilemma’s van het boerenleven kwamen (on)barmhartig voorbij. Emoties te over achter de voordeur. Boeren die geen uitweg meer zien en zich van het leven beroven… Ik hoor het regelmatig. ,,Zijn we goede rentmeesters? De kerken hebben geen antwoord”, zei een van de acteurs. Stront doodt het landleven. Heeft u wel eens een dood weiland, zonder vogels en bloemen, bekeken? De koning van het grasland (grutto) kan hier niet meer leven. En zijn maatjes ook niet. De koning is bijna dood. Het systeem wurgt boeren. Landschapspijn. Is er een uitweg? Ik hoorde dat diverse boeren biologisch gaan boeren. Hup boeren! Hup bieten! Hup koeien! Hup bloemen! Hup wormen! Hup vogels!

Column stond zaterdag 9 juni in AD Rivierenland.

Boer van de toekomst: minder gif, minder kunstmest, minder stront

Van keuterboeren tot megastallen. Moeder Natuur kan dat niet verdragen. Alle seinen staan op rood. Volgens de bioloog David Goulsen stevenen we af op een ecologisch armageddon als de insecten uitsterven. En als de insecten uitsterven gaan wij ook. Minder gewasbescherming (pesticiden), minder kunstmest, minder stront (ammoniak uit mest maakt alles kapot, volgens de Wageningen Universiteit).

Meeuwis Millenaar vertelt over de boer van de toekomst bij Radio A-FM.

De mens moet anders gaan eten, zeggen deskundologen. Minder vlees en kaas. Meer vruchten en noten. En goede granen, zoals spelt. We moeten op weg naar een natuurvriendelijke landbouw. Ik haalde melkveehouder Meeuwis Millenaar (Dussen) van stal om de toestand in Altena (90 procent boerenland) te belichten. Hij heeft tal van boeiende nevenbaantjes, zoals coördinator ANV Altena Biesbosch, bestuurslid Friesland Campina en patrijzenprojectleider namens de EU. Hoe staat het met de landschapspijn in Altena?

“Ik heb 70 melkkoeien op 43 hectare en probeer in balans met de omgeving te boeren. Dat is de toekomst. Ik heb een vogelakker van 7,5 hectare, naar gronings model, ingezaaid met luzerne, een langzaam groeiend veevoergewas. Zo hoef ik maar twee of drie keer te maaien per jaar (raaigras vijf keer) waardoor de vogels heerlijk kunnen nestelen. Grutto’s (koning van het grasland), veldleeuweriken en kwikstaarten zingen het hoogste lied.

“In opdracht van de EU zijn we bezig polder Den Doorn van 500 hectare natuurvriendelijk in te richten om de biodiversiteit voor de patrijs en andere akkervogels te verbeteren. Tien procent van de polder is intussen versierd met landschapselementen als heggen, ruige hoekjes en keverbanken. Het patrijsproject wordt in tien landen uitgevoerd. Ik ben zeer te spreken over de medewerking van de boeren in Altena. Zo’n 100 boeren proberen over te schakelen op natuurvriendelijke landbouw. We zijn een voorbeeld in Brabant! De schaalvergroting is voorbij, denk ik. Ecologisch boeren is de toekomst.

https://decorrespondent.nl/7533/onze-landbouwgrond-is-zo-dood-als-een-pier-weg-met-het-gif/867273988680-942d0852

https://decorrespondent.nl/8180/de-vergroening-van-de-landbouw-is-geen-utopie-als-brussel-eindelijk-eens-meewerkt/941763072800-ee7d3ce0

 

En zie een wonder geschiedt: het Manhattan van Woerkum aan de Maas

Ineens uit de lucht. Een hip bouwplan aan de Maas. Een juweeltje van bouwend Altena. Initiatief: Bouwlinie (Woonlinie) en Bouwbedrijf Tankens.

Enig historisch besef kan geen kwaad. Ooit waren daar uiterwaarden. Ooit was er een scheepssloperij om banen te scheppen, net na de oorlog. Ooit was daar de Fort Kruiwagenfabriek. Ooit was daar Fort Bouw (prefab villa’s). De Koninklijke BAM Groep sloot de tent. Een geweldige stek voor een gedurfd plan, maar initiatieven mislukten. Bouwlinie en Tankens gaan slopen en bouwen, een huzarenstukje. Wonen aan de Maas. Het Manhattan van Woerkum. Op ’t Loev officieel met 96 gasloze woningen. Metselaar Piet Tankens was in 1875 de grondlegger van Tankens. Pim en Peter Tankens voeren nu de directie.

Wat gaat er gebeuren? 26 havenkoopappartementen voor jong en oud, op de hoek een toren met 10 luxe koop, 14 koopkadewoningen met terras, 14 huur van 700 tot 1000, 32 huur van 600 tot 700, een wandelboulevard rondom. Een horecatent, misschien. Opvallend: parkeren onder de huizen. Veel groen en blauwe luchten. Naast De Klerk ter afscheiding een soort bedrijfsverzamelgebouw. Het loopt storm, vertelde Peter Tankens. Wie wil er niet wonen aan de vriendelijke Maas? Eind mei, begin juni komt er op locatie een infodag. Eh, stroom uit stromend water? EQA Projects, Werkendam.

https://www.bouwlinie.nl/

 

 

Hand aan de ploeg voor biomassacentrale, houdoe windmolens en zonneweiden

Een frisse kijk (boerenverstand) kan architect Kees Timmer (Timmer Architekten, Giessen) niet ontzegd worden. Bij toeval rolde hij in booming business duurzaamheid. Rabobank Altena wilde een gasloze bank en die werd in 2012 geopend. Het door de broers Kees en Willem (overleden in 2016) ontworpen systeem werkt uitstekend. Kees Timmer ontwierp voor Eneco een biomassacentrale in Utrecht met groen gas voor 60.000 gezinnen. Dé oplossing voor Altena? Dag gezeik over windmolens en zonneweiden?

Architect en duurzaamheidsdeskundige Kees Timmer legt uit bij Radio A-FM, Altena Alternatief woensdagavond van 20 tot 22 uur.

“Altena moet de energievoorziening niet op zijn eigen perceel oplossen. Windmolens horen op zee, daar waait het twee keer zo hard. Natuurlijk kan Altena deelnemen in een windmolenproject op zee. Altena moet waar mogelijk zijn best doen. Zonneweiden horen in Frankrijk en Marokko, daar staat de grootste centrale ter wereld. Een hectare grond kost in Nederland 60.000 euro, in Frankrijk 6000 euro en in Polen 2000 euro. Altena heeft de beste zeeklei van Nederland. Hier moeten we telen voor Hak Conserven. Landbouwgrond met zonnepanelen? Nee, de SDE-regeling is zo krom als wat. Cowboys maken er een potje van. Voor boeren kan het sommetje gunstig uitpakken om grond te verhuren, ja. Altena is uitermate geschikt voor een biomassacentrale. Een jaar of tien geleden werd er al een poging ondernomen. De tijd was toen niet rijp, versnipperde belangen, gekakel. Ik zie nu grote kansen voor een biomassacentrale waarbij gemeente, boeren, groenondernemers en Hak zorgen voor de constante aanvoer van snoeiafval.”

“We zijn niet van plan een stapje terug te doen anders was het energieprobleem zo opgelost. Mijn moeder leeft nog als 100 jaar geleden en vindt dat prima. Ons welvaartsniveau kost wat. In Zaltbommel wordt een superkas voor winteraardbeien gebouwd… Het gekke is dat huishoudens het meeste betalen en grootverbruikers het minste. Aardgas maakt lui. Welvaart ook.”

Was Kees Timmer (de Jan Rotmans van Altena) betrokken bij de Altena Energie Strategie die in juni verschijnt? Nee!

https://www.trouw.nl/groen/afrika-doet-wat-europa-niet-lukte-zonnestroom-opwekken-in-de-sahara~afd3e7f8/

 

Het nieuwe Altena wordt niks met de ouwe hap, volgens Bas de Peuter

Waarom protesteren mensen wel tegen windmolens, maar niet tegen de kankerverwekkende Amercentrale? Bas de Peuter was te gast bij Radio A-FM. Een deinend gesprek werd het. Bas betekent lef, bluf, eerlijkheid. Een leugentje om bestwil soms. Hij was raadslid en wethouder van Gemeente Belangen Woudrichem, totaal 12 jaar. Hij haat de bureaucratie, een soort gekkenhuis, was de schrik van de ambtenaren. Hij is manager van The Dutch Nightcrawlers, de grootste producent ter wereld van wormen (in recyclebare cups) voor de sportvisserij. Het bedrijf levert aan 3600 Walmarts in de VS, aan Canada, aan België, aan Rusland.

Altena Alternatief, woensdagavond van 20 tot 22 uur.

Waarom moet bestuurlijk Altena worden opgeschud?

Een rompgemeente is het beste. Ruim de helft van de ambtenaren kan dan vertrekken. Taken uitbesteden, privatiseren, dat is het. Met de CDA-methode, pappen en nathouden, lukt dat niet. Er is een grote mate van verborgen werkloosheid onder ambtenaren. Ze blijven aan de slag onder het mom van complexe regelgeving. Maar als ik 30 procent minder verkoop, ben ik vroeger thuis. Het Huis van Thorbecke moet worden opgeschud. Met de ouwe hap lukt dat niet. Philip den Haan of John Bakker lijsttrekker Altena Lokaal, ik weet het niet. René Hoegee zit er voor de gezelligheid. Shah Sheikkariem is een ambtenaar. Ik heb liever ondernemers op het pluche. Wie? Theo Koekkoek, bijvoorbeeld. Dick Hoogendoorn? John Kwetters? Als ik nu wethouder milieu zou zijn, dan liet ik vanaf vandaag energieneutraal bouwen. Ze verschuilen zich achter landelijke wetgeving, maar je wordt echt niet in het gevang gegooid. Bouw eens een experimenteel wijkje. Het verdriet me dat de jeugd wegtrekt, want we zien zelfs geen kans om goedkope huizen, tiny houses bijvoorbeeld, te bouwen.

Hoe gaat het met The Dutch Nightcrawlers?

Ik ben een melkveehoudertje, 22 jaar geleden met wormenkweek begonnen in een overbodige schuur. Noem me geen manager, maar een loonslaaf. Ik heb een hekel aan de Amerikaanse manier van leven, maar ze zijn wel trots op hun land. Daar kunnen wij wat van leren. Ze hebben een grote mond, maar ik waai zomaar niet om. Amerikanen bluffen, ik niet minder. Ik heb iets moois op poten gezet, ja. Maar een ondernemer is bang voor expansie. Stapels regels, meneertje. Dat moet radicaal, radicaal veranderen.

Je wilt energieneutraal worden met zonnepanelen en drie windmolens van 1,5 MW langs de A27. Turbulentie.

Ik heb dik 800 zonnepanelen geïnstalleerd en ben nu energieneutraal, zonder bureaucratie, zonder leges, hoe bestaat het. Volgens de Energiestrategie West-Brabant komen twee gebieden in Altena in aanmerking voor windmolens: drie langs de A27 op mijn land en vijf bij de Peerenboom. De wethouders De Gelder, Koedoot en Bouman hebben daar hun handtekening ondergezet, echt waar. Maar tussen droom en daad staat (het gekonkel van) de gemeenteraad. Don Quichot Uppel is tegen. Ik snap de bezwaren. Laat anderen die toetsen. Die windmolens van 3,2 miljoen schelen mij vennootschapsbelasting. Het rendement en groene stroom zijn voor Almkerk en Nieuwendijk. Mag ik de procedure voor windmolens starten? Ik zit al een half jaar op antwoord te wachten. Koedoot moet op z’n oren krijgen. Zelfs het lef ontbreekt om kaders te stellen. Ze schuiven het gewoon door naar het nieuwe Altena. Als de gemeenteraad tegen is, gaat het plan in de ijskast.

 

Twee vrouwen redden Fort Altena

Burgemeester Henk Hellegers kreeg in 2002 een brief van Defensie/Domeinen of Werkendam de vergeten forten Altena en Bakkerskil wilde overnemen. De ambtenaren riepen dat de ouwe meuk gesloopt moest worden, maar het historisch besef van Hellegers zegevierde. Hij had net een illegale houseparty bedwongen en zocht strijdvaardig naar een nieuwe bestemming.

Rina Nieuwenhuizen blikt terug bij Radio A-FM, Altena Alternatief elke woensdagavond van 20 tot 22 uur, met studiogasten.

Ze kregen hulp van buiten. Twee fietsende dames stopten verbaasd bij Fort Altena. Ze keken en keken, en zagen binnen een oude fortwachter zitten die de hand aan zichzelf wilde slaan. Rina Nieuwenhuizen en Yvonne Pit sloegen de hand aan de ploeg. Ze maakten een plan, hadden een kruiwagen, klopten aan bij loketten, wekten cultuurblinden tot leven, gooiden bommen en granaten in muffe kamertjes. Ze hadden geluk dat heldere geesten al hadden besloten om de Nieuwe Hollandse Waterlinie van de ondergang te redden. De sluizen gingen open en golven met Haagse miljoenen stroomden binnen. Zelfs onze kant op. En zie weer een wonder geschiedde, want de twee huilende forten, de verknalde boezem en het barbaarse bos gingen dankzij Brabants Landschap vanaf  2010 op de operatietafel.

Ik wandelde door de robuuste Zevenbansche Boezem, telde wel drie bunkers, tien modderkruipers, twee gerestaureerde molens, vijf heikikkers en één haas. Maakte een luchtsprong van plezier op het liniepad en wandelde naar Fort Altena. Ik zat in de Brasserie Kazerne C, vrede zij u, genoot van een streekhap met kogelgaten en een liter duivels fortbier. Ontwapenend zijn de Almkerkse krachtpatsers Rina Nieuwenhuizen en Yvonne Pit. De forten zijn van het Brabants Landschap en van ons. Fort Bakkerskil als logeerfort, Fort Altena als feestfort (Loods K vooral) en Fort Giessen als natuurfort. Ik geloof weer in God en mirakels.

De powervrouwen nemen 18 mei afscheid van Fort Altena en hun 20 werknemers. Catering Lokaal uit Nieuwegein zet het feestfort, met regionale leveranciers, voort. 

 

 

Leefstijl als medicijn, vlgs Trudy Vlot

Verbazingwekkend. Of toch niet? Het volk van Altena, op een paar chronische zwartkijkers na, juichte. De kogel was door alle kerken. De nieuwe gemeente Altena gaat van start op 1 januari 2019. Democratie zonder meelevend volk is een dode democratie. Burgemeester Fons Naterop riep het volk te hulp. Verstandige man. Liefst 25 visiegroepen droomden samen.

Trudy Vlot met dochter Margriet Schouten. Foto Piet Hartman

Intussen zijn er een stuk of vijf dood. Hoe nu verder? Ik sprak met leefstijlarts Trudy Vlot van de visiegroep Natuur & Gezondheid. Radio A-FM Altena Alternatief zond het uit. Leefstijlarts Trudy Vlot uit Genderen ging kijken in blue zones waar de mensen gezond eten en behoorlijk bewegen waardoor ze gezond ouder worden, zoals Sardinië. Moeten we de boerenstamppotten dumpen? “80 procent van onze ongemakken en ziekten hebben te maken met de leefstijl. De VU doet onderzoek naar een dieet tegen adhd, autisme en depresssie. Obesitas, ook zo’n plaag. Het begint te leven dat het anders moet”, zei Trudy tegen me. Voorverpakt? Boeeee! Kleurstoffen? Help! Suikerbommen? No way! Prachtig om de Alpe d’Huez te beklimmen voor het goede doel, de strijd tegen kanker, maar onze leefstijl is godgeklaagd. Luchtvervuiling, voedselvervuiling, zeevervuiling…

Trudy Vlot en haar leefstijlclub botsten tegen ambtelijk onbegrip & onwil. Is dat nou nodig? Ze kreeg toch een startsubsidie om een digitaal platform te lanceren. Het echte leefstijlcentrum zou onderdak kunnen vinden bij de Campus Almkerk. Gesponsord door Hak Conserven (bonenschotels, te veel suiker volgens #Jinek) en Schouten Europe (vleesvervangers). Beide bedrijven timmeren internationaal aan de weg in de voedselrevolutie. Behalve de ambtenaren zijn de huisartsen ook een zorgenkind. Ze schrijven liever pillen voor (verdienmodel) dan te verwijzen naar een leefstijlcentrum… Hoe verder Trudy Vlot, Jan Hak, Gerard Hardeman, Minette Straver, Miranda Groenenberg, Stephanie Niessing? Zij zullen doorgaan. Geldgebrek of niet. Vers én vet uit de streek. Rare dingen aten ze vroeger bij Trudy Vlot, volgens dochter en foodblogger Margriet Schouten (HAS Den Bosch).

Mijn dochter Willemijn (liefvoorjeleif.nl) is ook foodblogger. “Je moet niet elke dag vlees eten, pa.” Het klonk streng. We gingen eten bij vegetarisch restaurant Loff in Breda. Super!

AD 23 januari: Ben van Ommen van TNO: Tem je ziekte met een andere leefstijl.