Ruig, rijk en royaal. Veen!

Wie snakt er af en toe niet naar het echte leven? Weg uit de poppenkast van alledag? De westerse poppenkast dat alles leuk moet zijn. Het echte leven bestaat uit leut én lijden. Wind tegen maakt een mens sterk. Ik maakte het mee in Veen, spreek uit Vèèèèn.

De begrafenis van Dick Honcoop. Foto’s Piet Hartman

Even een duik in de geschiedenis. Mijn geboortestad Woudrichem Vesting was honderd jaar geleden net zo straatarm als Veen. Dat leidde tot het Vischoproer van Woudrichem in 1877 en de opstand in de Vlaas, de no-go-area van Veen, in 1898. Na de oorlog kwamen Veense kinderen aan de deur met bloemen en sinaasappels. Die lieverdjes durven, dacht ik vol ontzag. Overleven was het. Het was het begin van de bloei van Veen. Maar volgens mijn vestinggenoten deugde zelfs de wind van de bovendijk niet, terwijl Aalburg de vesting Sodom en Gomorra noemde, want daar waren de cafés op zondag open… Aan vijandelijkheden geen gebrek.

De Veense mens bouwt ook graag kerken: de hervormde kerk, de hersteld hervormde kerk en de kerk van de gereformeerde gemeente.

Zo’n tien jaar geleden bracht ik een bezoek aan Dick Honcoop, de gewaardeerde geschiedschrijver van Veen. Gelachen dat we hebben over de ruige bijnamen en de rebelse historie. Toen ik een rouwbrief kreeg, ging ik terug. Ik zat in de hervormde kerk, liep mee in de rouwstoet en verbaasde me. Dat ik ooit in een stille tocht door Veen zou lopen… Een week later stond ik in de kantine van Achilles Veen, zonder noodplan. Haringhappen voor het goede doel. Veen is het rijkste dorp van Altena geworden, echt wel. Ik telde moeiteloos acht ondernemers voor de Quote 500. Nee, geen namen, veel zwart geld. Jeetjemina!

De Veense cowboys exporteren bloemen en planten tot in Zwitserland en Engeland toe. PT Creations kan zo 40 harde werkers gebruiken – arbeidsmigranten dus. Gerrit en John Kwetters besturen de grootste eierhandel van West-Europa. Ik heb meer bier op dan haring. Leven is delen in booming Veen.

Deze column stond 7 juli in AD Rivierenland. 

Gemeenteraad boort Burgerinitiatief Altena de grond in

Burgerinitiatief Altena. Het klonk zo veelbelovend. Een initiatief van Hylke Vinkeles Melchers, Jeffrey Himpers, Dite van Vianen en Jan Hak. Om de lokale democratie te versterken. Want die schijnt vast te lopen. Meer invloed van de burger, dus. Want ja, veel raadsleden weten blijkbaar niet wat er in hun dorp leeft…

Robert van Dijk

Ik was in eerste instantie positief. Totdat ik het betoog van Yvonne Boekraad hoorde. “Nog meer bureaucratisch gedoe, laat de dorpsbewoner per project meedoen”, zei ze. Het dient gezegd dat het clubje hoogopgeleiden alles uit de kast haalde. Een bezoek aan de Tweede Kamer, een positieve brief van de blonde minister, nog meer overleggen om het democratisch gat te dichten. Hartstikke strijdlustig en sympathiek. De gemeenteraad was en bleef argwanend. Wij zijn de baas! Een laatste reddingspoging. Het Burgerinitiatief Altena wilde geen zeggenschap, maar een adviescollege worden met één vertegenwoordiger per dorp, plus tien van belangorganisaties, 31 zetels. Zoek maar eens 31 dorpswijzen voor een adviesclub. Ook dat voorstel blies de gemeenteraad weg. Robert van Dijk (VVD) noemde het meedogenloos een overbodig plan. Burgerinitiatief Altena sneuvelde op het slagveld van de democratie.

Wat dan? Versterking van de lokale demo moet geen lauwe pis zijn. Wethouder Wijnand van der Hoeven fluisterde. Hij wil de dorpsbewoners per project raadplegen. Een digitale consultatie, zoals hij het noemde. Een dorpsapp. Zonder papierwinkel. Geen fout experiment.

Boeren op doodlopend land

Ik mag graag tussen boeren vertoeven. Ademloos luister ik altijd naar hun belevenissen. De manier waarop ze over trekkers, aardappels, bieten en koeien vertellen. Een biet is geen hersenloze biet. Een koe is geen dom blondje. Teder en gevoelig zijn ze dan. Zo praten ze niet over hun vrouw.

,,Maar over tien jaar zijn er geen boeren meer. Boerenzoons doen liever iets anders, boerenbedrijven zijn niet te betalen, boeren zijn geen baas meer op eigen erf”, zei een Biesbosch-boer tegen me. Knuffeldier Yvon Jaspers (Onze Boerderij) stemde ook al niet vrolijk. Een huilende boerin vertelde dat ze koeien moest ruimen (mestregels) waardoor ze failliet dreigde te gaan. Het raakte me. Schaalvergroting is een doodlopende weg. MKZ-crisis, Q-koorts, vogelgriep, varkenspest. Toen de boerinnen Minette Straver en Josien Boll van de Agrarische Natuurvereniging Altena Biesbosch een toneelstuk over het boerenleven arrangeerden, was ik er als de kippen bij. Op een weiland te Babyloniënbroek stond een tent van toneelgroep Jan Vos. Het stuk heette ‘Koning van het grasland’ en daar was geen woord Spaans bij. ,,Boeren hebben de neiging emoties te onderdrukken, maar die moeten we juist bespreekbaar maken”, vertelde Minette aan de keukentafel.

De dilemma’s van het boerenleven kwamen (on)barmhartig voorbij. Emoties te over achter de voordeur. Boeren die geen uitweg meer zien en zich van het leven beroven… Ik hoor het regelmatig. ,,Zijn we goede rentmeesters? De kerken hebben geen antwoord”, zei een van de acteurs. Stront doodt het landleven. Heeft u wel eens een dood weiland, zonder vogels en bloemen, bekeken? De koning van het grasland (grutto) kan hier niet meer leven. En zijn maatjes ook niet. De koning is bijna dood. Het systeem wurgt boeren. Landschapspijn. Is er een uitweg? Ik hoorde dat diverse boeren biologisch gaan boeren. Hup boeren! Hup bieten! Hup koeien! Hup bloemen! Hup wormen! Hup vogels!

Column stond zaterdag 9 juni in AD Rivierenland.

Boekenbal op Slot Loevestein smaakt naar letters, zweet en meer

Het zweet kwam met bakken uit de hemel. Ik probeerde de kater van Kozakken Boys weg te spoelen. Op weg naar Slot Loevestein nam de dorst toe. Het zou de warmste meinacht sinds 1901 worden. Het water van de Waal rook brak en lusteloos. Het gerestaureerde ommeland een verademing. Alom paringsgeluiden, diep in de modder gebonk.

Ik probeerde als een ridder Slot Loevestein te betreden. Rechtsgeleerde Hugo de Groot ontsnapte in 1621 uit het slot. In een boekenkist, dat weet gans Nederland, inclusief de migranten. Hoogste tijd voor een boekenbal. Een taskforce van het 25-jarig Woerkums Literair Café tekende voor de organisatie. Onder een boom zaten Adriaan van Dis en Connie Palmen. Ik bracht de sterren een flesje bubbels. In de kapel preekte historicus Herman Pleij over het gezin door de eeuwen heen. Topamusement! Met bonkend hart wandelde ik naar de (voormalige) staatsgevangenis. Ik vroeg aan Gijsberty Timmermans uit Aalburg of de Tachtigjarige Oorlog al voorbij was. Ze had haar dochter meegebracht. Die heeft het begrepen. Het Altena College marcheerde binnen.

De staatsgevangenis heeft niets meer van toen. Een ballentent, helaas. ,,Wie heeft dit verzonnen?’’, vroeg Herman Pleij gebelgd. Ik kwam Marieke Lucas Rijneveld, het grootste schrijftalent van Nederland, tegen. We grinnikten ongemakkelijk – de avond moet ongemak zijn, dan zijn we echt. Vader Gerrit (uit Nieuwendijk) bezocht voor de eerste keer een optreden van zijn dochter. ,,Jullie kunnen het boek beter niet lezen”, had Marieke gezegd. Straffe kost voor de biblebelt. Spring in het pekelbad van Marieke en vernieuw je leven…

Raadslid Martin van Dijk gaat vragen stellen over het gebrek aan cultuurbesef bij de bestuurders. Pekelbad, mannenbroeders! Nee, dan burgemeester Reinie Melissant van Gorinchem. Ze wil te paard meedoen. Retteketet! Aan het einde van het boekenbal lag ik in de slotgracht. Uitgeteld van de loftuitingen. De catering was onder de maat. Nog steeds dorst.

Deze column stond 2 juni in AD Rivierenland. 

De avonturen van schrijver/columnist/chauffeur Eus.

https://www.ad.nl/binnenland/een-avondje-op-stap-als-hasan-de-chauffeur-van-adriaan-van-dis~a0683c68/

 

Leve de keukentafel!

Op 21 november gaan we (Werkendam, Woudrichem, Aalburg) naar de stembus. Dat wordt een historische dag. Ik kwam een geheim plan tegen. Het wordt een dag met wandelmarsen (naar de stembus), marcherende muziekkorpsen, klokgelui (alle kerken doen mee) en koeiengeloei. Iedere inwoner krijgt een zak borrelnoten en paar klompen cadeau. Boerengemeente Altena moet op weg naar natuurgerichte landbouw.

De keukentafel van Otto van Breugel.

Sommigen vragen zich terecht af of Altena (21 dorpen) niet een soort Europese Unie wordt. Het noordelijke deel werkt zich in het zweet en het zuidelijke deel verbrast het om vervolgens zijn hand op te houden. Ik kan de sceptici geruststellen. Altena bulkt van de calvinistische gedachte: hard werken en dienstbaar zijn. Volk en bestuurders zijn nog steeds geestdriftig. De weidevogels doen ook mee. De Altena Dream schiet wortel.

Zo wil de geneeskrachtige poldergoeroe Shah Sheikkariem wekelijks met de ambtenarij in elk dorp een spreekuur houden. Een geruststellende gedachte. Het CDA Altena wil op de fiets van dorp naar dorp met een keukentafelgesprek in de finale. Een heuglijke gedachte. Ik kreeg de uitnodiging om mee te doen aan een keukentafelgesprek onder leiding van Otto van Breugel, de Nieuwendijkse ombudsman. Ik heb wat met de ouderwetse keukentafel. Daar werd gegeten, gelachen, gehuild en gezwegen… Het viel me op dat de genodigden zich direct thuis voelden aan de keukentafel. De lokale zorgen kwamen met een lach en een traan voorbij. Zorgen die elk dorp wel heeft. De hardrijders, doen de bewoners zelf, behalve het sluipverkeer van de A27. De hondenstront, doen de bewoners zelf. De winkels, oproep koop lokaal. Nieuwendijk is bijna af, constateerde ik en de keukentafel juichte. Nog een plukroute, vooruit, heerlijk.

De enige grote wens betrof het bouwen van betaalbare huizen voor starters en senioren. Het CDA Altena wil een deltaplan lanceren. Tempo, nondeju. Een goed gesprek helpt beter dan antidepressivum. Leve de keukentafel!

Column stond 26 mei in AD Rivierenland.  

Bedrijvenpark Kop van Brabant: geen goudmijn, geen nachtmerrie

Het glas werd geheven op bedrijvenpark Kop van Brabant. Bruto 50 hectare in de buurt van Fort Bakkerskil. Laat nou net het grote bestuur de Nieuwe Hollandse Waterlinie op de Werelderfgoedlijst van de Unesco willen zetten. Een knalplan, maar dan mag je geen bedrijvenpark in het schootsveld bouwen, hebben hoge ambtenaren besloten. De A27 dwars door de grachten van Fort Altena? Foutje, bedankt.

Bresc, het eerste bedrijf op de Kop van Brabant. Foto Piet Hartman

Zodoende mag fase 1 (30 hectare) doorgaan en fase 2 (20 hectare) moet worden afgeblazen. De financiële gevolgen? Rob Joosten rekende het voor me uit (raadsvoorstel veuls te ingewikkeld). De 50 hectare zou de gemeente Altena 9 miljoen winst (kassa) hebben opgeleverd. Het wegvallen van fase 2 betekent een schadepost van 2,8 miljoen waarvan de provincie 2,5 miljoen voor zijn rekening neemt vanwege de afwaardering van bouwgrond tot agrarische grond. Raadslid Shah Sheikkariem van Altena Lokaal deed nog een ernstige poging om de provincie te verzoeken 2,8 miljoen te betalen, maar niemand viel hem bij. De stand van zaken? Iedereen riep ach en wee tijdens de crisis. De Kop van Brabant zou geen goudmijn, maar een nachtmerrie worden. Crisis voorbij, het park loopt vol: drie kavels verkocht, negen kavels gereserveerd, resteert 4,5 hectare.

En dan? De Bruine Kilhaven is vol. De Rietdijk-Oost-Oost nog een lap. De Veense Steeg ook. Gorinchem-Noord dan. Voorwaarts mars. Zijn er arbeidsmigranten nodig?

Biesbosch: zonder tol en borden

Werkendammers huilen nooit! Behalve als ze het over hun oude Biesbosch hebben. De Biesbosch van vóór 1971, het jaar van de Haringvlietdam. Dan gaan Werkendammers huilen. En niet zo’n klein beetje ook.

De Kroonbrug en vallende bossen. Foto Piet Hartman

Ik zat bij een man, postuur Govert van Oord, en die kwam pas na een kwartier tot bedaren. Huilen over verdwenen griendketen, huilen over verdwenen golven, huilen over verdwenen watervallen. Hoe boten dreigden te kapseizen in de modder, hoe woonarkjes slagzij maakten, hoe schippers God aanriepen en dankzij vijf broden en twee vissen overleefden. U moet weten dat het verschil tussen eb en vloed toen bijna twee meter was. Nooit, nooit hebben de Werkendammers Slachtofferhulp gebeld. De oude Biesbosch was, zonder mierenneukende ambtenaren, een traktatie. De moderne wilgenbossen mogen omvallen van Staatsbosbeheer. Ik kreeg een boom op mijn fiets… Elke dag valt er wel een boom op een boot. U leest er nooit wat over. Denkt u dat iemand 112 belt? Werkendammers lossen het, met gezang en drank, zelf op.

Nu zijn de Werkendammers woest. Een bobo van het Parkschap wil tolpoorten installeren, te water en op de weg. Om steigers en bankjes te betalen. Dat wordt geheid ambtenarij, protocollen. Echt, er hoeft geen AED te hangen op het Brugje van Sint Jan. Laat de Biesbosch basic blijven, gewoon instorten, groeien en bloeien, dat heet beleving – bijna zoals toen. Want de geïmporteerde visarenden vreten de hele dag brasem. Een vette brasem op het vuurduveltje, vergeet het. De Werkendammers hebben het zwaar te verduren. Tijdje geleden tufte ik met een sloep de Noordwaard in. De baas van De Scheepsbouwers had me nog zo gewaarschuwd. Boem, muurvast op een zandbank. Beetje dom. De waterbuffels stonden schaapachtig te lachen. Maar, de Werkendammers kwamen me wel redden.

De Biesbosch is geen Avonturenboerderij of Bobbejaanland. De Biesbosch moet blijven als het leven: wreed, helend en vergankelijk.

Column stond 12 mei in AD Rivierenland. 

PS Er gebeuren foute zaken in de Biesbosch: vuilnisdumping, drugshandel, vissen zonder vergunning, te hard varen. U bent nu helemaal bij.

Boer van de toekomst: minder gif, minder kunstmest, minder stront

Van keuterboeren tot megastallen. Moeder Natuur kan dat niet verdragen. Alle seinen staan op rood. Volgens de bioloog David Goulsen stevenen we af op een ecologisch armageddon als de insecten uitsterven. En als de insecten uitsterven gaan wij ook. Minder gewasbescherming (pesticiden), minder kunstmest, minder stront (ammoniak uit mest maakt alles kapot, volgens de Wageningen Universiteit).

Meeuwis Millenaar vertelt over de boer van de toekomst bij Radio A-FM.

De mens moet anders gaan eten, zeggen deskundologen. Minder vlees en kaas. Meer vruchten en noten. En goede granen, zoals spelt. We moeten op weg naar een natuurvriendelijke landbouw. Ik haalde melkveehouder Meeuwis Millenaar (Dussen) van stal om de toestand in Altena (90 procent boerenland) te belichten. Hij heeft tal van boeiende nevenbaantjes, zoals coördinator ANV Altena Biesbosch, bestuurslid Friesland Campina en patrijzenprojectleider namens de EU. Hoe staat het met de landschapspijn in Altena?

“Ik heb 70 melkkoeien op 43 hectare en probeer in balans met de omgeving te boeren. Dat is de toekomst. Ik heb een vogelakker van 7,5 hectare, naar gronings model, ingezaaid met luzerne, een langzaam groeiend veevoergewas. Zo hoef ik maar twee of drie keer te maaien per jaar (raaigras vijf keer) waardoor de vogels heerlijk kunnen nestelen. Grutto’s (koning van het grasland), veldleeuweriken en kwikstaarten zingen het hoogste lied.

“In opdracht van de EU zijn we bezig polder Den Doorn van 500 hectare natuurvriendelijk in te richten om de biodiversiteit voor de patrijs en andere akkervogels te verbeteren. Tien procent van de polder is intussen versierd met landschapselementen als heggen, ruige hoekjes en keverbanken. Het patrijsproject wordt in tien landen uitgevoerd. Ik ben zeer te spreken over de medewerking van de boeren in Altena. Zo’n 100 boeren proberen over te schakelen op natuurvriendelijke landbouw. We zijn een voorbeeld in Brabant! De schaalvergroting is voorbij, denk ik. Ecologisch boeren is de toekomst.

https://decorrespondent.nl/7533/onze-landbouwgrond-is-zo-dood-als-een-pier-weg-met-het-gif/867273988680-942d0852

https://decorrespondent.nl/8180/de-vergroening-van-de-landbouw-is-geen-utopie-als-brussel-eindelijk-eens-meewerkt/941763072800-ee7d3ce0

 

En zie een wonder geschiedt: het Manhattan van Woerkum aan de Maas

Ineens uit de lucht. Een hip bouwplan aan de Maas. Een juweeltje van bouwend Altena. Initiatief: Bouwlinie (Woonlinie) en Bouwbedrijf Tankens.

Enig historisch besef kan geen kwaad. Ooit waren daar uiterwaarden. Ooit was er een scheepssloperij om banen te scheppen, net na de oorlog. Ooit was daar de Fort Kruiwagenfabriek. Ooit was daar Fort Bouw (prefab villa’s). De Koninklijke BAM Groep sloot de tent. Een geweldige stek voor een gedurfd plan, maar initiatieven mislukten. Bouwlinie en Tankens gaan slopen en bouwen, een huzarenstukje. Wonen aan de Maas. Het Manhattan van Woerkum. Op ’t Loev officieel met 96 gasloze woningen. Metselaar Piet Tankens was in 1875 de grondlegger van Tankens. Pim en Peter Tankens voeren nu de directie.

Wat gaat er gebeuren? 26 havenkoopappartementen voor jong en oud, op de hoek een toren met 10 luxe koop, 14 koopkadewoningen met terras, 14 huur van 700 tot 1000, 32 huur van 600 tot 700, een wandelboulevard rondom. Een horecatent, misschien. Opvallend: parkeren onder de huizen. Veel groen en blauwe luchten. Naast De Klerk ter afscheiding een soort bedrijfsverzamelgebouw. Het loopt storm, vertelde Peter Tankens. Wie wil er niet wonen aan de vriendelijke Maas? Eind mei, begin juni komt er op locatie een infodag. Eh, stroom uit stromend water? EQA Projects, Werkendam.

https://www.bouwlinie.nl/

 

 

Hand aan de ploeg voor biomassacentrale, houdoe windmolens en zonneweiden

Een frisse kijk (boerenverstand) kan architect Kees Timmer (Timmer Architekten, Giessen) niet ontzegd worden. Bij toeval rolde hij in booming business duurzaamheid. Rabobank Altena wilde een gasloze bank en die werd in 2012 geopend. Het door de broers Kees en Willem (overleden in 2016) ontworpen systeem werkt uitstekend. Kees Timmer ontwierp voor Eneco een biomassacentrale in Utrecht met groen gas voor 60.000 gezinnen. Dé oplossing voor Altena? Dag gezeik over windmolens en zonneweiden?

Architect en duurzaamheidsdeskundige Kees Timmer legt uit bij Radio A-FM, Altena Alternatief woensdagavond van 20 tot 22 uur.

“Altena moet de energievoorziening niet op zijn eigen perceel oplossen. Windmolens horen op zee, daar waait het twee keer zo hard. Natuurlijk kan Altena deelnemen in een windmolenproject op zee. Altena moet waar mogelijk zijn best doen. Zonneweiden horen in Frankrijk en Marokko, daar staat de grootste centrale ter wereld. Een hectare grond kost in Nederland 60.000 euro, in Frankrijk 6000 euro en in Polen 2000 euro. Altena heeft de beste zeeklei van Nederland. Hier moeten we telen voor Hak Conserven. Landbouwgrond met zonnepanelen? Nee, de SDE-regeling is zo krom als wat. Cowboys maken er een potje van. Voor boeren kan het sommetje gunstig uitpakken om grond te verhuren, ja. Altena is uitermate geschikt voor een biomassacentrale. Een jaar of tien geleden werd er al een poging ondernomen. De tijd was toen niet rijp, versnipperde belangen, gekakel. Ik zie nu grote kansen voor een biomassacentrale waarbij gemeente, boeren, groenondernemers en Hak zorgen voor de constante aanvoer van snoeiafval.”

“We zijn niet van plan een stapje terug te doen anders was het energieprobleem zo opgelost. Mijn moeder leeft nog als 100 jaar geleden en vindt dat prima. Ons welvaartsniveau kost wat. In Zaltbommel wordt een superkas voor winteraardbeien gebouwd… Het gekke is dat huishoudens het meeste betalen en grootverbruikers het minste. Aardgas maakt lui. Welvaart ook.”

Was Kees Timmer (de Jan Rotmans van Altena) betrokken bij de Altena Energie Strategie die in juni verschijnt? Nee!

https://www.trouw.nl/groen/afrika-doet-wat-europa-niet-lukte-zonnestroom-opwekken-in-de-sahara~afd3e7f8/