Marieke Rijneveld: Onverwerkte rouw heeft de stank van gier

Reinie Melissant-Briene, de burgemeester van Gorinchem, was tijdens het carnaval verkleed als Jacoba van Beieren. Leeft de geest van Jacoba voort in Reinie? Ik vermoed dat Reinie eeuwige opwinding veroorzaakt. Op Facebook zag ik de oproep dat wethouder Arjen Rijsdijk zich moest verkleden als Karel de Stoute. Deze verkleedpartij zou het begin van de inspirerende film Diva Jacoba (liefde & verraad) kunnen zijn. Hup blieken, hup!

Regelmatig jubel ik over de geneugten van het platteland. Geen kapsones, hand aan de ploeg, desnoods bidden om kracht. Praten over koeien, natuurlijk, maar over pijn en dood, niet echt. Dood is dood, zeiden ze vroeger tegen mij. In dagblad Trouw en de Volkskrant stonden indrukwekkende artikelen over Marieke Lucas Rijneveld (Nieuwendijk, 1991). Op 31 januari verscheen haar debuutroman De avond is ongemak. Ze kreeg lovende recensies over de schrijnende terugblik op haar jeugd. Marieke verloor haar broer door een verkeersongeluk toen ze drie was. Het was net voor Kerstmis en de boerderij vulde zich met huilende mensen. Marieke probeerde haar gelovige ouders te troosten, iedereen te troosten, tranen te wissen. ‘Er werd niet over verdriet gesproken, terwijl dat altijd aanwezig was. Onverwerkte rouw is zoiets als de stank van een dagje gieren die overal in gaat zitten’, zei ze recht uit het hart in Trouw. Kon ze maar in Sesamstraat schuilen. Op het Altena College werd ze gepest – was Marieke een meisje of een jongen? Ze kreeg anorexia en raakte uitgeput.

Ze besefte dat ze afstand moest nemen en verhuisde naar Utrecht. Wie ben ik? Wat wil ik? Wat beteken ik voor mijn naaste? Marieke nam de belangrijkste levensvragen mee. ‘Wij kenden alleen de oogst van het land, niet die in onszelf.’ Het Altena College heeft de stille nood op het platteland begrepen en rouwverwerkingsgroepen in het leven geroepen, want onverwerkte rouw heeft de stank van gier.

PS Marieke heeft niet op het Altena College gezeten, maar op het Prinsentuin College.

Column stond zaterdag 17 februari in AD Rivierenland. 

Ga die krengen eens opvoeden…

Hij groeide op met de Soos en de Put. Jan van Mersbergen woont in Amsterdam en is een gerespecteerd schrijver geworden. Rector Gijsbert van der Beek van het Altena College interviewde hem. Een boeiend gesprek, twee boerenzoons met dezelfde taal, een dikke voldoende. Een kloof tussen het grachtengordelgeneuzel en de kleikinderen zo bleek. Highlights van het Woerkums Literair Café in de Teerkamer, 2 februari.

Gijsbert en Jan, twee boerenzoons.

  • Ik dronk vier biertjes per uur in de Soos. We zaten ’s zomers vaak bij de Put. Vrienden, een biertje, een gevoel van vrijheid. Dat verwerk ik in mijn nieuwe roman. Ik hou van barmhartige boeken, boeken met hoop.
  • Plattelanders praten niet zo. Veel boeren lijden armoe en willen er niet over praten. Laten we gedenken is het credo, maar in Limburg huilen ze één dag met elkaar en gaan carnavallen, een soort loutering, dat is beter.
  • Ik ben een vrij strenge opvoeder. Het onderwijs mag best steviger, maar scholen zijn bang van de sociale media. Het valt me op dat kinderen niet luisteren. Sommige kinderen zijn totaal onhandelbaar. Zullen we een boekje gaan lezen? Gegil! Ik haal mijn dochter van school en sta op het schoolplein met allemaal vrijgevochten dames. Ze wilden de aanstelling van een juf tegenhouden, te jong. Ga die krengen eens opvoeden, zei ik. Amsterdammers denken alleen maar in juridische stappen. Dat woord kunnen ze in Almkerk niet eens uitspreken. Amsterdam slaat door, hoewel er veel toezicht is. Almkerk had genoeg aan 1 agent, Meerman.
  • Ik ga graag naar het boekenbal, een feestje. Een paar schrijvers zijn hautain, de jonge garde niet. Ik wil 1 keer per jaar een thriller schrijven, lekker vlot. Een roman is een pan soep met wat autobiografische elementen. Ik denk na hoe mensen samenleven, daar kun je over praten, dat is belangrijk, maar dat telt niet in Amsterdam. Maar juist daar kan ik me ontwikkelen als schrijver.

Boerenlogica regeert Altena College, Gijsbert van der Beek is ons idool

Hij leidt al 15 jaar met boerenlogica het Altena College. Een dorp van 1275 leerlingen en 125 docenten. Zijn deur staat altijd open en hij wandelt als Socrates rond om te luisteren naar leerlingen. Gijsbert van der Beek werd geboren in Genderen, de boerenzoon woont, na een buitenaardse studie, in Sleeuwijk. Een voorbeeldaltenees om u tegen te zeggen.

Hij kreeg ooit de Radio A-FM Award: een paar klompen en was zo blij als een kind. Liefst 970 zonnepanelen gaan in de meivakantie op het schooldak, 60 procent van het stroomverbruik. Ze doen daar ook aan het scheiden van plastic: kwestie van opvoeden en dan scheiden. Ik stuurde hem mijn column over de afvalvrije basisschool Het Fundament in Nieuwland. Inspiratiebron! Gijsbert van der Beek zat bij de micro van Radio A-FM (Altena Alternatief woensdagavond van 20 tot 22 uur) en hij vertelde natuurlijk zinnige dingen. Gezond boerenverstand, dus. De sfeer in de school? “Dat is de mentaliteit in Altena. Aan capsones doen we niet, aanpakken. En laten we het gezellig houden.” Gijsbert is ons idool!

  • Ik probeer zoveel mogelijk bureaucratie tegen te houden. Veranderingen die geen nut hebben bijvoorbeeld. Veiligheidsbeleid? Dat hebben we op 1 blaadje.
  • Altena College staat voor gemoedelijkheid. Er zijn nauwelijks conflicten. Maar vechtscheidingen gaan niet aan ons voorbij. We vangen de leerlingen op. Soms tippen leerlingen ons, heel sociaal. We hebben rouwverwerkingsgroepen in het leven geroepen om verdriet een plek te geven. Indrukwekkend.
  • Mobieltjesverslaving. Elk lokaal heeft een telefoontas met 30 vakjes. Dat geeft duidelijkheid en rust in de klas.
  • De druk van de maatschappij om te presteren neemt toe. Neem het predicaat Excellente School. Maar een sociaal mens worden is óók belangrijk. Ken Uzelve, zelfkennis is het begin van wijsheid, van verandering. Absoluut!

 

De Altena Droom van voorbeeldmigrant Shah Sheikkariem

Hij heet Shah Sheikkariem en hij is een van de motoren van het nieuwe Altena. Een vurige reis voerde hem van Suriname naar Nederland. Hij bracht zijn jeugd door in Rijswijk en Den Haag. Het voorbeeldige migrantenkind doorliep de Haagse Hogeschool en de Universiteit van Amsterdam. Op een goede dag reed hij door Altena. Net verkering en ze zochten een huis. Dat stond aan de rand van Babyloniënbroek. Oh! Ah! Oh!

Twee motoren van Altena: Shah Sheikkariem en Fientje Bax. Foto Piet Hartman

Prachtig, de ruimte, dit gebied, orakelde hij tegen me. De bescheiden Shah Sheikkariem, een geschenk uit de hemel, bleef niet onopgemerkt. Hij werd raadslid van de Belangen Aalburgse Burgers, had een droom, de Altena Droom en richtte Ideaalburg op. Zijn partij(tje) veroorzaakte een aardverschuiving. Shah Che Sheikkariem stond ook aan de basis van Altena Lokaal. Een rivier van bloemen voor deze moslim en voorbeeldmigrant. Shah Sheikkariem: de denker, de vernieuwer van de lokale democratie, voor oude regenten een lastpost. Hij was woensdag 24 januari te gast bij Radio A-FM Altena Alternatief (20-22 uur) en ik sprak met het orakel. Proeftuin Altena komt eraan.

  • De wijze waarop religie wordt bedreven slaat door. We moeten minder naar de letter, maar meer naar de natuur luisteren. Er is meer dan gekwaak.
  • Het raadslidmaatschap is een aanslag op je privé-leven. Ik zie het als betaald vrijwilligerswerk én ik had een Altena Droom. Nooit iets gemerkt van racisme, ik heb respect voor de Nederlanders, maar sommigen vonden me lastig, omdat ik met nieuwe ideeën kwam. Laten we bouwen aan Altena. De sfeer bij de lokalo’s is goed. Ik ben super-enthousiast.
  • Burgemeesters en wethouders moeten het voortouw nemen om van Altena een proeftuin te maken. De burgers staan op 1 en de ambtenaren op 2. Durven vernieuwen, in samenwerking met het bedrijfsleven, eventueel door middel van pps-constructies. Als het icoonproject van Trudy Vlot (Leefstijl als medicijn) professionele hulp nodig heeft, spreekt me zeer aan, moet die ingehuurd worden.
  • Altena als proeftuin. Ik denk ook aan een andere vorm van landbouw, de energieboer. Dat trekt jonge professionals aan. De intensieve landbouw is een doodlopende weg. Economische groei ten koste van alles is een doodlopende weg.
  • Huisvesting van 400 ambtenaren. Ik pleit voor ambtenaren tussen de mensen. In biebs, brede scholen, dorpshuizen. Dus buitenposten. Geen ivoren toren.
  • Filosofie moet verplicht worden op school. Zelfkennis is het begin van wijsheid.

De toekomst van het platteland, volgens Shah en trendwatcher Bakas. Europarlementariër Annie Schreijer-Pierik krijgt het boekje in 2015.

Leefstijl als medicijn, vlgs Trudy Vlot

Verbazingwekkend. Of toch niet? Het volk van Altena, op een paar chronische zwartkijkers na, juichte. De kogel was door alle kerken. De nieuwe gemeente Altena gaat van start op 1 januari 2019. Democratie zonder meelevend volk is een dode democratie. Burgemeester Fons Naterop riep het volk te hulp. Verstandige man. Liefst 25 visiegroepen droomden samen.

Trudy Vlot met dochter Margriet Schouten. Foto Piet Hartman

Intussen zijn er een stuk of vijf dood. Hoe nu verder? Ik sprak met leefstijlarts Trudy Vlot van de visiegroep Natuur & Gezondheid. Radio A-FM Altena Alternatief zond het uit. Leefstijlarts Trudy Vlot uit Genderen ging kijken in blue zones waar de mensen gezond eten en behoorlijk bewegen waardoor ze gezond ouder worden, zoals Sardinië. Moeten we de boerenstamppotten dumpen? “80 procent van onze ongemakken en ziekten hebben te maken met de leefstijl. De VU doet onderzoek naar een dieet tegen adhd, autisme en depresssie. Obesitas, ook zo’n plaag. Het begint te leven dat het anders moet”, zei Trudy tegen me. Voorverpakt? Boeeee! Kleurstoffen? Help! Suikerbommen? No way! Prachtig om de Alpe d’Huez te beklimmen voor het goede doel, de strijd tegen kanker, maar onze leefstijl is godgeklaagd. Luchtvervuiling, voedselvervuiling, zeevervuiling…

Trudy Vlot en haar leefstijlclub botsten tegen ambtelijk onbegrip & onwil. Is dat nou nodig? Ze kreeg toch een startsubsidie om een digitaal platform te lanceren. Het echte leefstijlcentrum zou onderdak kunnen vinden bij de Campus Almkerk. Gesponsord door Hak Conserven (bonenschotels, te veel suiker volgens #Jinek) en Schouten Europe (vleesvervangers). Beide bedrijven timmeren internationaal aan de weg in de voedselrevolutie. Behalve de ambtenaren zijn de huisartsen ook een zorgenkind. Ze schrijven liever pillen voor (verdienmodel) dan te verwijzen naar een leefstijlcentrum… Hoe verder Trudy Vlot, Jan Hak, Gerard Hardeman, Minette Straver, Miranda Groenenberg, Stephanie Niessing? Zij zullen doorgaan. Geldgebrek of niet. Vers én vet uit de streek. Rare dingen aten ze vroeger bij Trudy Vlot, volgens dochter en foodblogger Margriet Schouten (HAS Den Bosch).

Mijn dochter Willemijn (liefvoorjeleif.nl) is ook foodblogger. “Je moet niet elke dag vlees eten, pa.” Het klonk streng. We gingen eten bij vegetarisch restaurant Loff in Breda. Super!

AD 23 januari: Ben van Ommen van TNO: Tem je ziekte met een andere leefstijl. 

Vaarwel Werkendam, meuzikken zijn echt geen stijve harken

Een vrolijk begin van het einde van Werkendam. De meuzikkenkapel van Irene opende de nieuwjaarsreceptie. Werkendam redde in 1997 Dussen van de ondergang. Als energiek suikeroom van Altena wordt veel van Werkendam verwacht.

Deze meuzikken schitterden: Matthijs van Oosten, Vincent van den Berg, Autje Weggeefshop. Foto’s Piet Hartman

Ik peilde de stemming, de drank en de appelsap van Nicoline Oostveen. Zo liep ik Hermen Vreugdenhil tegen het lijf. “Een lach en een traan, een zware bevalling, maar dit had al eerder moeten gebeuren.” Een opmerkelijk figuur in het midden van de polonaise: Vincent van den Berg. Volgens wijlen columnist Ad Mol de eerste burgemeester van Altena. Vincent grijnsde, hij is al 56 en te oud voor deze klus, zei-ie. “Een fusie is goed, samenwerking is niks, want dan proberen ze elkaar altijd vliegen af te vangen”, volgens de oude havenwethouder die en passant opmerkte dat Matthijs van Oosten wethouder in Altena moet worden. Een snotverkouden amateur-historicus schuifelde langs me heen. Thomas Westerhout is aan zijn zoveelste boek over de Biesbosch bezig. “Ik denk dat het einde der tijden aangebroken is en hoop jou te ontmoeten in de hemel, dan praten we verder”, klonk het levensgevaarlijk.

Wim de Jong hield een glas jus in de lucht. Huh? “Ik dronk te veel. Op advies van de dokter doe ik het piano aan. Al tien kilo afgevallen”, meldde hij monter en liet weten directeur van de VVV Altena Biesbosch te zijn geworden. Ik snakte naar een glas suikervrije appelsap van Nicoline. En toen liep ik de dorpsbakker tegen het lijf. Helemaal vergeten die afspraak! Hij nodigde me uit een rondje met zijn sleepboot te gaan varen. Altijd van de partij: Marco de Waal. We spraken behalve over de partytijgers van De Buurman indringend over elektrisch varen. Teo van Maastricht wordt Havenman van Werkendam, mijn idee. Wordt vervolgd. En toen vroeg burgemeester Yves de Boer aandacht. Hij had een Duitse tekst meegebracht en iedereen begreep het. Ich bin wir. We moeten samen voorwaarts in Altena, bedoelde hij. Samen spelen, samen delen, dat leerde ik op de kleuterschool al. Ik complimenteerde John Bakker met de atletiekbaan. Zo ben ik ook.

Ik keek in de ogen van Autje GSW. Het was een emotionele avond. Ze moeten nooit meer tegen me zeggen dat Werkendammers stijve, gevoelloze harken zijn.

Vaarwel Woudrichem, maar kibbeling moet blijven, val aan volg mij

De nieuwjaarsreceptie van Woudrichem (Woercum) is befaamd vanwege zijn kibbeling. De laatste receptie (sinds 1973) brak aan. Geachte stamhoofden, deze kibbelingtraditie mot blijve, de stooktraditie mag gerust worden afgeschaft, desnoods met hulp van IS.

Stralende kopstukken. VVD-stemmenkanon Jan Kolff en PA-ster Paula Jorritsma. Waarover spraken Bart Verkade (met kibbeling) en Ton van der Zalm? Foto’s Piet Hartman

Ik ontmoette buitenlandgezant Jan Hak van Hoeve Clootwijk. “Wat een voorrecht om jou weer te zien. We zijn gezegende mensen!” Burgemeester Noordergraaf sprak als een dominee, een bevlogen dominee. “We moeten oprecht, oprecht politiek bedrijven, zonder dubbele agenda en een brede coalitie vormen.” Wie oren heeft om te horen die hore… Ik ontmoette de oude crack Joost Kant. “De gemeente Altena moet op hoofdlijnen besturen, laten we de dorpen overeind houden.” Ik ontmoette de oude PvdA-meester Joop Worrell. “Laten we het proberen. Het mag niet zo zijn dat Altena uiteenvalt in de drie oude gemeenten.” Bier en kibbeling, please! Ik ontmoette CDA-raadslid Arno Bouman van Aalburg. “Ik zie het probleem niet. Laten we vooral geen probleem maken waar geen probleem is. De dorpsbewoners moeten hun eigen dorp overeind houden met initiatieven. En als ze die niet hebben, ook goed.”

Ik ontmoette Ton van der Zalm die me een haatmail liet zien over de drie windmolens van Bas de Peuter. “Uppel is eindelijk wakker geworden en loopt te hoop.” Zuiver bier en oprechte kibbeling, please! Ik ontmoette pluimveehouder Theo Koekkoek (nieuw colbertje) die elke dag 40.000 kippen eerlijk eten geeft. “Geluk gehad, geen vergif in mijn eieren. Veel verkocht! De mensen willen eerlijke producten en daar best voor betalen.” Ik ontmoette Jan Kolff, uitgeroepen tot melkveefokker van 2017, burgemeester van Oudendijk en VVD-kopstuk. “Wethouder Pim Bouman komt op de lijst van de VVD, ja.” Kuch. Ik holde naar het walhalla met kibbeling. Zonder gezonde kibbeling geen toekomst, plasticboeren. Waarom wil iedereen naar de psychiater? Ik wil gezonde kibbeling.

Een oprecht gesprek van het burgemeestersechtpaar. En de laatste nieuwjaarswensen.

 

Vaarwel Aalburg en het Maxima-momentje van Fons Naterop

Vaarwel mijn beste gemeente Aalburg, sinds 1973. Ik stond in de rij richting laatste nieuwjaarsreceptie. Vóór mij de roemruchte VVD-boer Cees Branderhorst. Hij kleineerde *kuch* wethouder Sylvana de Backer en hield Altena nog een paar jaar tegen. De enige constante is verandering.

Met deze vrolijke watergeuzen moet het lukken: Roland van Vugt, Arno Bouman, Robert van Dijk en Inge Schüller. Foto Piet Hartman

Ik stond tussen een trillende Altena-dreamer Roland van Vugt, een weemoedige Adri Burghout (wat geweest is komt nooit meer terug) en een olijke Anton Vos. Ik miste revolutionair Shah Sheikkariem. Moest hooien zeker. Burgemeester Fons Naterop stak de laatste speech af. Een katholiek met een protestantse boodschap. Hij pinkte een traan weg. Ik voelde het! Een Maxima-momentje. Zijn laatste nieuwjaarspreek. Wethouder Wijnand van der Hoeven wilde spontaan een klassieker aanheffen. Zijn vrouw voorkwam dat. Mooi volluk, die Aalburgers. Ze kunnen veel van me hebben. “De wereld verandert stiekem langzaam”, merkte fotograaf Anton fijntjes op. Ik zei dat als hij thuis aan de keukentafel was blijven zitten, hij nooit fotograaf was geworden, een wereldfotograaf. Anton grijnsde.

Matthijs van Oosten, Renze Bergsma en John Bakker zochten inspiratie bij elkaar. Ik gaf Paula een kus. Paula kuste mij. Het is weer goed tussen ons. Het circus dat Aalburgse raad heet, kreeg nog even gestalte dankzij BD-verslaggever Sjaak Koolen. Een ongelogen (ludieke) terugblik. “Ik wil wel wat zeggen, maar ik weet niet waar we zijn’’, zei ooit een dommelend raadslid. Gelach. Gejank, van binnen. Gezang. “Altena heeft een nieuw type raadslid nodig dat de burger niet voor de voeten loopt”, analyseerde Roland van Vught. Hij is beschikbaar. Alle raadsleden kregen de bibbers. Lies Schreuders deed bozig tegen me, de enige boze vrouw. Naterop riep op tot verzoening, tot verbinden, tot zwaluwstaarten. Klonk lekker. Moedig voorwaarts!

Lies Schreuders in gesprek met Arno Bouman.

WLC verlicht Altena. Joechee!

Foto Joris van Drooge, Mooi Woudrichem

De Koning feliciteerde in zijn kersttoespraak het 25-jarig Woerkums Literair Café en de Verlichting die daar schijnt. Joechee! Joechee! Joechee! Tommy Wieringa, Heleen van Royen, Bas Heijne niet gehoord? Een gemiste kans. Voor wie nog nooit, maar dan ook nog nooit een inspirerende bijeenkomst van WLC in de Teerkamer heeft bezocht… Kom uit uw polderkot en scherp de geest bij de rest van het programma. Omdenke! U sijt wellecome.

24 januari, 19.30 uur voorleesfeest 7 basisscholen onder leiding van Lizzy van Pelt.

2 februari, 20.30 uur Jan van Mersbergen (groeide op in Almkerk).

17 maart, 20.30 uur de Belgische ster Griet Op de Beeck, Martinuskerk.

15 april, 16.00 uur Literaire Liefdes & Gorcumse Literatuurprijs.

26 mei, slotfeest Letteren op Loevestein, met o.a. Adriaan van Dis, zie www.letterenoploevestein.nl

Entree 15 euro, donateurs betalen 35 euro per jaar en hebben gratis toegang, behalve op Slot Loevestein. Info en reserveren: Nolda Egberts, woerkumsliteraircafe@outlook.com

 

 

Topcolumnist Bas Heijne belicht de bezorgdheid, de boosheid en de woede

TopColumnist Bas Heijne van NRC Handelsblad analyseerde in een uitverkocht Woerkums Literair Café het onbehagen in Nederland. Onbehagen over immigratie en de (groeiende) intolerantie van de islam, onbehagen over Den Haag en Brussel, onbehagen over de (media)kloof tussen de grachtengordel en de polder. We laten ons de les niet lezen. Liefst 5000 PVV-stemmers in de bijbelgordel.

De grote en de kleine columnist.

Het SCP presenteerde toevallig het rapport dat de meeste Nederlanders gelukkig zijn. Kanttekening: Het gaat goed met mij, maar niet met ons. Originele denker Bas Heijne presenteerde helaas geen oplossing, geen tienpuntenplan. Sommigen gingen teleurgesteld naar huis. Wel een tamelijk helder beeld van een ingewikkelde wereld. Trump die het klimaatprobleem verwerpt. “See outside, the snow.” Mark Rutte die 1000 euro beloofde. Doe normaal of pleurt op, schreef-ie. Ruttes grote leugen, volgens Bas Heijne. Dijsselbloem die riep dat elke euro voor Griekenland wordt terugbetaald. Slaaf van ECB en IMF. Het vermoeden dat het kabinet zijn oren laat hangen naar de multinationals – afschaffen dividendbelasting. De kiezer is niet gek! Bezorgde, boze en woedende burgers. Vooral op Twitter. Een woedend clubje volgens Rutte. “De tegenstellingen worden nog erger, ik ben niet optimistisch, maar er is geen reden om bij de pakken neer te zitten. We dienen te praten met mensen met wie we het niet eens zijn. Of zoals Aboutaleb  in Rotterdam zegt: we zijn een gemeenschap van waarden en als je die waarden totaal afwijst, kun je beter vertrekken.”

Wie vertrekt er uit dit luilekkerland? Ik vroeg hem of we hier salafistische getto’s met shariaraden kunnen verwachten. Net als in Molenbeek, Londen en Stockholm. Steeds meer moslims gaan terug naar 700, berichtte Nieuwsuur. Het moet niet gekker *kuch* worden. Staan de verlichting en de kerstboom op de tocht? “De Nederlandse aanpak is pragmatisch. De autoriteiten zitten er direct op, voor zover ik kan beoordelen”, zei Bas Heijne. Het onbehagen bleef. Is praten met salafisten niet zinloos? Enne: vrijheid van godsdienst. De politiek lost dit niet op.