Dit beeld vergeet ik niet

Mijn opa onthult de Zalmvisser van kunstenaar Ton Koops, geschonken door Theo Sandberg. Foto Ton Koops

Mijn opa onthult de Zalmvisser van kunstenaar Ton Koops, geschonken door de beroemde advocaat Theo Sandberg. Foto archief Ton Koops

Tijdens de beeldenstorm van 1566 hebben de protestanten alle beelden opgeruimd. Maar zie, vooral langs de rivieren staan er weer genoeg. De beelden herinneren vaak aan het verleden, aan het gezwoeg van onze voorvaderen. Het geploeter in de steenfabriek, de vissers die moeite hadden het hoofd boven water te houden, de schippers met een loon net genoeg om niet te verzuipen. Mijn opa Bart Hartman onthulde in 1978 het bronzen beeld de Zalmvisser – ik was erbij. Het staat op de Maaspunt in Woudrichem, gezicht naar Gorinchem, rug naar Slot Loevestein. Ik besloot tijdens de Kunstroute Woudrichem het standbeeld tot leven te wekken met een terugblik. Passanten schoven aan, luisterden, dankbare reacties.

Mijn opa leefde van 1886 tot 1985 en werd 99 jaar. Hij had een stevige gestalte, je kon echt op hem bouwen, en hij had weinig woorden nodig om tot de kern te komen. Toen opa en oma zeventig jaar getrouwd waren, was het groot feest in ’t Oude Raedthuys. Hofkapel Nooit Gedagt blies de alcoholdampen van de vloer. En wie stond daar in z’n eentje te dansen? Mijn opa. Zo wil ik oud worden, dacht ik geroerd… Dat beeld vergeet ik niet. Een mens moet een beetje geluk hebben, maar discipline kan geen kwaad. Hij droeg zomer en winter een wollen borstrok. Nooit ziek. Eigenlijk was opa een halve moslim met een visserspet. Voor het middageten nam hij twee borrels. Maximaal! ,,Ge mot het vléés in de pekel houwe,” zei hij tegen me. Natuurlijk aten ze minimaal één keer per week vis. Maar, ze aten ook elke week bruine bonen met uitgebakken spek. Opa dankte de Here en veegde zijn kin af met een zakdoek.

Hij wandelde tot op hoge leeftijd dagelijks naar de rivier. ,,Die motten ze met ’n paal dôôdslaon,’’ mompelden zijn stadgenoten. Hij stierf net voor de internetrevolutie. Zou hij met een mobieltje in de boot gezeten hebben? Moraal van het verhaal: opa en oma hadden weinig nodig om gelukkig te zijn. En anderen gelukkig te maken…

Deze column stond 17 september in AD Rivierenland.  

 

Van Scheepswerf K. Damen naar Holland Shipyards van Cor Hoogendoorn

cor-ship

Holland Shipyards met de tweede revolutionaire Eddy Tug en een serviceschip voor windmolenparken. Foto Piet Hartman

Zo’n tien miljoen jaar geleden begonnen apen in Afrika op twee benen te lopen, volgens studiehoofden. De schedel groeide als een paprika. We maken nu de iPhone 7 en bouwen turboschepen. Met de wind in de haren reed ik over de Rivierdijk in Hardinxveld-Giessendam. Benieuwd naar de scheepswerven. Een oude dijk met een fascinerend rijtje hallen waarin ze niet zitten te klaverjassen, of piepende deuren repareren, maar schepen bouwen. Ik noem het oudste paard van stal, scheepswerf De Merwede (1902). Daar in de buurt kreeg meneer Kommer Damen zijn wereldidee. Een aantal vertrouwde namen aan die dijk: IHC Merwede, Damen Shipyards, Neptune Shipyards, Holland Shipyards en Den Breejen Shipyard. Het woord shipyard ronkt internationaal. Het woord scheepswerf klinkt als ouwe meuk en is passé. De kunst is om de oude maakindustrie regelmatig nieuw leven in te blazen. Innoveren noemen ze zoiets.

Ik reed pardoes Holland Shipyards binnen. Precies tijdens de middagpauze. Een grote groep Oost-Europeanen zat in de zon en at bruin brood met kaas. Cor Hoogendoorn uit Werkendam nam de werf in 2007 over na het faillissement van de kleine Kommer Damen, het neefje van de grote. Nederland heeft een schreeuwend gebrek aan leiders, schreef het AD. Bedoeld werd betrouwbare leiders, niet jokkende leiders. Die Cor Hoogendoorn is uit het goede hout gesneden. Een vakman die na de lts met een laskist ging beulen. Hij overleefde met zijn Instalho Scheepswerf en Holland Shipyards de binnenvaartcrisis. Dat was zoiets als de melkcrisis en de varkenscrisis. Pionier Cor Hoogendoorn kocht een werfje in Sierra Leone en lapte het op.

Hij pendelt met een speedboot over de Merwede tussen zijn werven in Werkendam en Hardinxveld-Giessendam. Niet om de patser uit te hangen. Ik mocht een keer met hem meevaren. Cor Hoogendoorn was even een ouwe rocker, met schuimend water. Op Holland Shipyards zag ik een revolutionaire sleepboot, een offshore hotelaccommodatie en een serviceschip voor windmolenparken. Opwaaiende zomerjurken aan de rivier…

Deze column stond zaterdag 10 september in AD Rivierenland.

Een taanketel vol kunst en schoonheid!

Mirjam van den Bogaard bij haar prachtige foto's in het Visserijmuseum. Foto Piet Hartman

Mirjam van den Bogaard bij haar prachtige foto’s in het Visserijmuseum. Foto’s Piet Hartman

De 15e Kunstroute Woudrichem. Twee dwaze dagen over kunst. Kunst op klompen, kunst van de ijsmeester, kunst om in te koppen, kunst om te lachen, kunst om weg te hollen, kunst van de koks. Wie heeft ooit kunnen denken dat het oude vissersstadje Woerkum zou overlopen van kunst? Het was een taanketel boordevol kunst. Kunst in huizen, kunst in de kazerne, kunst in het arsenaal. Als lid van het dichtersgilde Altena zette ik de beelden van Peer Verhagen en de Zalmvisser in het licht. Ik vertelde over het leven van mijn opa Bart Hartman, de zalmvisser. Ademloos publiek. Volluk uit Verweggistan. Dankbare reacties.

Tijdens Pruuve Maor zat ik in een tentje aan de zomerkost, de wijn en het bier. In willekeurige volgorde. Ik besefte, tijdens het gemauw, dat Mirjam van den Bogaard, Ankie van Noorloos en Beppie ten Böhmer de echte sterren van het kunstgala waren. Zoveel uiterlijk schoon, zoveel diepe gedachten, ongeremd tegen mij. Twee topdagen tussen de wallen! De volgende keer PLEASE zonder autohorror. Sluit de vesting af voor bezoekers die naast een schilderij willen parkeren. Hupsakee, weg ermee, lopen, dwalen, genieten…

Autohorror in de Kerkstraat.

Autohorror in de Kerkstraat.

Bonje met boot in de Biesbosch

Sloep gehuurd bij De Scheepsbouwers Maritiem. Ik wilde de Noordwaard verkennen. Had dat al eerder gedaan met drie oude griendwerkers. Jan Kleijwegt raadde het me een beetje af. Maar zonder risico een dood bestaan. Hoge luchten, vorstelijke vergezichten, sudderende waterbuffels,  rimpelend water, gluiperige waterpest. Joehoe! Plotseling een schurend geluid, een noodstop, schrik aan boord. Overleg, overleg. Ik stapte te water. Op hoop van zegen. Geen zandbank, maar een zuigende kleibank. Wat errug! En zakkend water. Muurvast. Turende fietsers, duikende visarenden, grijnzende grondels en donderpadden, loeiende waterbuffels. Ik voelde me een lulletje rozenwater. Jan Kleijwegt en Evert Begemann hebben ons gered. Krakende diesels, strakke touwen, zweetdruppels. Schommelen met die sloep! Een avontuur de nieuwe Biesbosch… Toch maar vrolijk het Steurgat in.

De prachtfoto’s van Cor de Kock

IMG_1495

Ik zat op de fiets. De Steurgatdijk over. En daar zat fotograaf Cor de Kock. Op het bankje bij Pontje Steur. Met zijn kleinzoon Daan, de dronepiloot. Halloooooooo!!! We hadden een daverend gesprek. Over de aftakeling van het Brabants Dagblad. Over die prachtfoto’s in AD Rivierenland van de zalm en de vischwijven. De met prijzen behangen fotograaf uit Haaften. Die zalmen doet glinsteren, vischwijven doet stralen, verzopen aardappels doet huilen, verse uien doet lachen. De fotograaf uit Haaften die verlepte echtparen laat herleven, kerktorens laat bidden, boeren laat boeren van genot, zangeressen laat dansen. De fotograaf uit Haaften, van boerenafkomst, moderne balletdanser, met oog voor het gewone en het ongewone.

Zalm vernomen cor 001

Zonnekoningen moeten zich bezinnen

Ab van Toor. directeur Meander. bij het zonnepanelenproject in Eethen. Foto: Hans Roest

Ap van Toor, directeur Meander. bij het geslaagde zonnepanelenproject in Eethen. Foto Hans Roest

Woonde chef Team NL Maurits Hendriks maar bij mij in de buurt. Die had de woningcorporatiebazen allang wegens wangedrag naar huis gestuurd. Ik doel op Peter van den Heuvel van Woonlinie, Ap van Toor van Woonservice Meander en Kees Biesheuvel van Land van Altena. Toen minister Plasterk in 2011 de salarissen van de topbestuurders in de (semi-)publieke sector onthulde, schrok iedereen zich wild. De Balkenendenorm bedroeg 193.000 euro. Veel zelfbenoemde zonnekoningen drukten jaarlijks dik 200.000 euro achterover. Hadden de topbestuurders dan iets bovenmenselijks gepresteerd? Nou nee, het was een ordinaire graaiersclub. Peter van den Heuvel incasseerde 242.000 euro, de tweehoofdige directie van Meander totaal 320.000 euro en Kees Biesheuvel 134.000 euro. De raad van commissarissen had moeten blaffen. Maar zodra het woord waakhond valt, worden we in de maling genomen. Echte waakhonden komen voor in de griezelverhalen van Roald Dahl. Commissarissen zijn meestal oude mannen die de directie en elkaar de hand boven het hoofd houden. Gemeenschapsgeld verkwisten, dat doen ze.

Het retescherpe Brabants Dagblad stelde een onderzoek in naar de stand van zaken. Houden onze zonnekoningen zich aan de Wet Normering Topinkomens? Peter van den Heuvel verdient nu 191.000 euro. Dat mag, maar het moet 130.600 euro worden per 2021 voor het beheer van 4200 huizen. Ap van Toor en Meander (2200 huizen) staan onder financieel toezicht. Hij moet terug van 168.000 naar 103.900 euro. Meander bouwt tot en met 2018 géén huis meer… Koning Kees Biesheuvel levert in tot 93.000 euro, voor 1000 huizen een riante beloning.

Deze toppers verdienen echt geen medaille. Wonen ze met hun architecten nog onder een steen? ZONgericht en energieneutraal bouwen kom ik nergens tegen. In Aalburg liggen op drie (!) van de 100 huizen zonnepanelen. In Werkendam en Gorinchem gaat het iets beter. Volgens een onderzoek van het Reformatorisch Dagblad maken SGP-stemmers zich weinig zorgen over vervuiling en klimaatverandering. Ze geloven in een nieuwe hemel en een nieuwe aarde door alleen maar te bidden…

Deze column stond zaterdag 13 augustus in AD Rivierenland.

Horror die Hoogstraat

IMG_1437

IMG_1431

Onze man in IRAN, deel 4: een traantje bij de Armenen, slapen bij de nomaden

Een onverwaqchte ontmoeting bij de grote Armeense kerk. Ik raak aan de praat met een Iraanse familie en een Chinese studente die zonder problemen aan couch surfing doet.

Een onverwachte ontmoeting bij de grote Armeense kerk. Ik raak aan de praat met een Iraanse familie en een Chinese studente die zonder problemen aan couchsurfing doet.

Onze man in IRAN, deel 4. Nog even over Esfahan. Een bezoekje aan (de tuin van) het Abbasi Hotel is een must. Wat een grandeur! De eetprijzen zijn schappelijk, voor de middenklasse. Het viel me op dat nogal wat Iraanse dames met een pleister op hun neus liepen. Ze hebben volgens mij een prachtige haviksneus, maar de dames denken er duidelijk anders over. Ze willen opvallen, maar wel zonder kromme neus. Westerlingen zijn dol op botox, Iraanse dames houden van een neuscorrectie.

In de Armeense wijk (13 kerken en 7000 mensen) waren we getuige van de jaarlijkse herdenking van de genocide (1 miljoen doden) door de Turken rond 1915. Mooie mensen die Armenen. Ik moest tijdens de zang een traantje laten… Met de minibus een nogal slopende reis naar de bergen waar we te gast waren bij een nomadenfamilie, een uitstervend ras, die met kudden schapen en geiten rondtrekt. We aten en dronken sloten thee. Nomaden houden van het leven en ook van ons. De zoon van de familie kwam mee, hij werkt in Teheran en zijn zoon studeert. Dat zegt alles! We overnachtten in een tentje (koud, hè) op 2500 meter hoogte. De honden blaften haast voortdurend. Geen wolf of beer ontmoet. Oh ja, een nomadenvrouw wast zich 1 x per week in een teiltje… Nooit ziek, die mevrouw. Ik zag tot mijn vreugde een zonnecollector (!) naast de tent staan.

Ergens in de verte een wc, puur natuur. Twee rondreizende Franse dames wilden met hun tentje langs een rivier overnachten. Dat leek ons niet in overeenstemming met de Iraanse cultuur. Iraanse mannen zijn niet van die aanranders als arabieren, maar toch…

Droomeiland!

Topvrouwenvisiegroep. Foto Piet Hartman

Topvrouwenvisiegroep. Foto Piet Hartman

In de vakantie kijken we gemiddeld twee uur per dag op onze telefoon. Bang om iets te missen. Ga toch een spelletje doen met je vriendin en een boek lezen. De visiegroepen van de nieuwe gemeente Altena (Werkendam, Woudrichem en Aalburg) hebben geen tijd om op hun telefoon te kijken. Altena komt op stoom en hoe! Oude regenten hebben 25 jaar de vernieuwing tegengehouden, maar nu is de geestdrift uit de fles. Een paar weken geleden riep ik op deze plek dat we bureaucratengebeuzel in de polder moeten boycotten. De Europese Unie is het voorbeeld van verwarde en vastgelopen mannen. Maar zie, na het wonderbaarlijke besluit om te fuseren stond het volk te trappelen om mee te doen. Het beste idee sinds jaren, die visiegroepen. Liefst 250 klokkenluiders, héél véél verstandige vrouwen, dartelen als losgelaten koeien in de wei. Prikkeldraad op de schroothoop. Onze behoefte aan verbinding lijkt te overwinnen.

Nog niet zo lang geleden vocht Rijswijk tegen Giessen en Woudrichem tegen Oudendijk. Man, man, man. De wedergeboorte van het poldervolk wakkert als een vreugdevuur voort. Dit is een beschavingssprong voorwaarts. Er komen andere tijden… Zo’n energie had ik niet verwacht tijdens de tweede visiebijeenkomst. Geen zaal vol Staphorst-hoofden, zelfverklaarde gebedsgenezers of Ratelband-types. Ik proefde een krachtige groentesoep met kruidenmix, een regionale soep van het geluk, een grenzeloze goddelijke vonk.

Breedband, zongericht bouwen, streekproductenmarkt, drijvende huizen voor de jeugd, boomhutten voor senioren, theater tussen de koeien, circulaire economie. Een tuin der lusten. Een droomeiland! Het viel me op dat niemand riep dat zoiets niet te betalen is. Hoppa, voor een goed idee is altijd geld te vinden. De lokale miljonairs staan te trappelen om hun kluis te plunderen. Crowdfunding tussen de bieten. Voor degenen aan de overkant die bang zijn van een fusie heb ik een advies. Dat kost geen vijf ton, zoals Visie Gorinchem 2035. Hou mekaar vast en spring in het diepe. Eerst dromen en dan doodgaan…

Deze column stond zaterdag 2 juli in AD Rivierenland.